Yeterlilik testi (YT) TS EN ISO /IEC 17025 akreditasyonunda önemli bir yere sahiptir. Bu öneme binaen kendi ISO standardına sahiptir (TS ISO/IEC 17043).
Ülkemizde YT sağlayıcısı bulmak oldukça zor bu yüzden laboratuvarlar bu açığı giderebilmek adına Laboratuvarlar Arası Karşılaştırma Testi yapmaktalar.
Yeterlilik Testi Nedir?
TS EN ISO/EC 17043 standardına göre yeterlilik testi, katılımcı performansının laboratuvarlar arası karşılaştırmalar yoluyla önceden belirlenmiş kriterlere göre değerlendirilmesidir. Başka bir deyişle, yeterlilik testi, laboratuvarın test sonuçlarını bir referans laboratuvarın ve diğer katılımcı laboratuvarların sonuçlarıyla karşılaştırarak, yeterliliğini görmesi ve laboratuvarın ölçüm sürecini doğrulaması için kullandığı bir yöntemdir. (Çevre Referans Laboratuvarı düzenli olarak yeterlilik testi düzenlemektedir.)
YT organizatörü, test için referans laboratuvara test ögesi gönderir. Daha sonra bu test numunesini diğer katılımcı laboratuvarlara gönderir. Referans laboratuvar yeterlilik testi organize ediyorsa bu test numunelerini direkt katılımcı laboratuvarlara iletilir. Her katılımcı laboratuvar gönderilen bu test numunesini bağımsız olarak test ederek sonuçları organizatöre gönderir. Daha sonra organizatör gönderilen tüm sonuçları değerlendirerek her katılımcı laboratuvar için performans raporu hazırlayarak bu raporu laboratuvarlara iletir.
Yeterlilik Testinin Önemi
YT, laboratuvarın yaptığı ölçüm ve analizlerin yöntemi, personellerin teknik eğitimi, standartların izlenebilirliği ve ölçüm belirsizlikleri hakkında bilgi edinmesini sağlar. Özetle ilgili test ve/veya ölçüm ile ilgili kullandığı yöntemlerin doğruluğunu tayin eder.
Örneğin bir laboratuvarın kapsamına yeni bir parametre eklediğini düşünelim. Bu parametre için gerekli cihaz alımı, kalibrasyonlar, yazılı yöntemler(talimatlar), personel eğitimi dahil bir çok çalışma yaptığını düşünelim. Ama bu yapılan çalışmaların karşılaştırılabilir ve yeterli olduğundan emin olmak için laboratuvarın bu parametre ile ilgili karşılaştırma testine girmesi gerekmektedir.
Bu sebeptendir ki akreditasyon kurumu ilgili kapsamı laboratuvarın belgesine eklemeden önce bu yeterlilik testinden başarı ile geçmesini şart koşmaktadır.
Laboratuvarlar Arası Karşılaştırma(LAK) Testi
Her ne kadar yeterlilik testleri ve laboratuvarlar arası karşılaştırma testi terimleri ölçüm yapan laboratuvarlar arasında eş anlamlı gibi algılansa da aslında tam olarak aynı değildirler.
TS EN ISO/IEC 17043 standardına göre LAK testi, önceden belirlenmiş koşullara uygun olarak iki veya daha fazla laboratuvar aynı veya benzer maddelerdeki ölçüm ve/veya test sonuçlarını karşılaştırarak değerlendirmesidir.
YT remi bir uygulama iken, LAK testini bir alıştırma veya ön değerlendirme gibi düşünebilirsiniz. YT için bir üçüncü taraf olmalıdır. LAK testi için, bir referans laboratuvarına veya bir organizatöre ihtiyaç yoktur. Grup üyeleri kendi aralarında performanslarını karşılaştırabilirler.